Prompt de mensen eerst

Waarom deze pagina in de veldgids

Je zou verwachten dat een veldgids over AI draait om de juiste prompts. Maar de technieken uit de vorige pagina's (transcriptie, analyse, patroonherkenning) werken alleen als de input goed is. En die input komt van mensen.

Het verschil dat het verschil maakt

Twee vragen, zelfde doel: een beeld krijgen van hoe samenwerking beter kan:

Vraag A: "Hoe zou de samenwerking er idealiter uitzien?"

Vraag B: "Kun je een moment beschrijven waarop de samenwerking goed voelde? Wat gebeurde er toen?"

Vraag A levert abstracte antwoorden. Theorie. Meningen over hoe het zou moeten.

Vraag B levert verhalen. Ruwe olie. Een concreet moment dat je kunt onderzoeken.

AI kan met beide werken. Maar wat je terugkrijgt is fundamenteel anders.

Van meningen krijg je samenvattingen van wat mensen al wisten dat ze vonden. Van verhalen krijg je details waar mensen zelf nog niet over hadden nagedacht: wie erbij was, wat het anders maakte, hoe het voelde. Dat zijn de puzzelstukjes waar AI iets mee kan.

Maar hoe ontwerp je vragen die die puzzelstukjes opleveren?

De deconstructed burger

Ik denk graag aan workshops als een 'deconstructed burger': je begint bij wat je op het bord wilt hebben, en werkt terug naar de ingrediënten.

Waarom dit werkt: Vanuit mijn ontwerpachtergrond leerde ik het volgende bij het testen van prototypes: als je mensen vraagt "Zou je dit kopen?" of "Wat zou je hiervoor betalen?", krijg je een hypothetisch antwoord. Ze denken na over wat ze zouden moeten vinden.

Maar als je datzelfde prototype als product ergens in een winkel zou leggen, en je zou observeren of ze het daadwerkelijk oppakken, bekijken, en kopen, dan zie je echt gedrag.

Dezelfde logica geldt voor workshops: ontwerp vragen die mensen in hun ervaring zetten, niet in hun analyse. Vraag niet wat ze vinden, maar wat ze hebben meegemaakt.

Stap 1: Begin bij het doel Wat wil je aan het einde van de sessie hebben? Welke output heb je (als groep) nodig om verder te kunnen?

Stap 2: Werk terug naar puzzelstukjes Welke ingrediënten heb je nodig om daar te komen? Welke inzichten, perspectieven, ervaringen?

Stap 3: Bepaal de volgorde In welke volgorde vraag je de puzzelstukjes uit? Begin met ervaring, eindig met analyse, zodat mensen vanuit hun gevoel spreken, niet vanuit hun hoofd.

Stap 4: Formuleer de vragen Hoe krijg je elk puzzelstukje uit mensen? Niet één grote vraag, maar losse vragen die elk iets specifieks opleveren. Afbeelding: prompt-mensen-eerst-backwards-design.png Voorbeeld:

• Doel: Prioriteiten bepalen op basis van echte ervaring
• Puzzelstukjes: Impact-inschatting + moeite-inschatting + waarde voor anderen
• Volgorde: Eerst impact (emotie), dan moeite (praktijk), dan waarde (ander perspectief)
• Vragen:
  1. "Beschrijf een moment waarin dit echt impact had"
  2. "Wat kostte het je om dit te doen?"
  3. "Wie was er blij mee, en hoe merkte je dat?"

Pas daarna denk je aan AI. De prompt wordt simpeler omdat de input rijker is.

In een co-creatieve sessie met 30 mensen zag ik dit heel concreet werken.

Rol: Je bent een AI-assistent die helpt bij het live documenteren van een transformatieplan-sessie. Jouw taak nu is om de kern van de gevoerde visie-discussie samen te vatten voor directe feedback aan de groep.
Context:
Sessie Deel: Einde van Ronde 1 - Discussie over 5-jaarsperspectief (vraag 1 draaiboek).
Input: Het volledige transcript van de zojuist afgeronde 60-minuten discussie aan deze tafel.
Doel Output: Terugkoppeling aan de deelnemers aan de tafel ter validatie ("Klopt dit beeld?").
Vereiste Schrijfstijl (Pas deze consistent toe):
Taal: Formeel, zakelijk Nederlands.
Toon: Collaboratief ("we", "samen", "gezamenlijk"), actiegericht, pragmatisch, oplossingsgericht.
Perspectief: Geschreven vanuit de samenwerkende partijen, rekening houdend met perspectief van "inwoner", "naaste", "professional".
Terminologie: Gebruik correcte en relevante jargon uit de Nederlandse zorg en GGZ (zoals IZA, GALA, MGN, POH-GGZ, positieve gezondheid, herstelgericht, domein overstijgend, etc.) waar passend.
Structuur: Gebruik heldere zinnen, opsommingen (bullet points) waar nodig.
Instructies:
Analyseer het volledige input-transcript.
Identificeer het primaire thema dat in dit transcript wordt besproken. Kies uit: 'Sociale Kaart', 'Overlegtafel/transfertafel', of 'Verkennend Gesprek'. Als het thema niet eenduidig te bepalen is, noteer 'Thema Onduidelijk' en stop.
Focus op de gedeelten van het transcript die betrekking hebben op de 5-jaarsvisie (vraag 1 uit het draaiboek: hoe het eruitziet, wat het oplevert, cruciale onderdelen, ander gedrag, randvoorwaarden).
Genereer een beknopte, narratieve samenvatting van de gedeelde 5-jaarsvisie voor het geïdentificeerde thema. Formuleer deze samenvatting strikt volgens de Vereiste Schrijfstijl.
Extraheer een lijst met 3-5 cruciale onderdelen of elementen die volgens de deelnemers absoluut in deze 5-jaarsvisie moeten zitten. Presenteer dit als een duidelijke bullet-point lijst.
Controleer op eventueel genoemde KPI's of meetbare resultaten en neem deze op in de samenvatting of de lijst.
Input Transcript: [Hier het volledige transcript]
Output Format: Geïdentificeerd Thema: [Sociale Kaart / Overlegtafel / Verkennend Gesprek]
Concept Visie [Thema] (ter validatie): [Narratieve samenvatting in de vereiste schrijfstijl]
Cruciale Onderdelen Visie:
[Cruciaal onderdeel 1]
[Cruciaal onderdeel 2]
[Cruciaal onderdeel 3]
...

De volgorde van kadering

Je zag het net in het voorbeeld hierboven: de volgorde maakte het verschil. Dat is een patroon dat ik vaker terugzie.

Beginnen bij problemen:

”

"Wat zijn de uitdagingen in de samenwerking?"

Dit zet mensen in een kritische modus. Je krijgt een lijst van wat er mis is.

Beginnen bij het ideaal:

”

"Beschrijf een moment waarop de samenwerking goed voelde. Wat gebeurde er toen?"

Dit zet mensen in een constructieve modus. Je krijgt voorbeelden van waar ze meer van willen.

Vanuit de positieve psychologie: als je begint bij het ideaalscenario en dan terugwerkt naar "Wat zijn de uitdagingen om daar te komen?", heb je de kadering anders gedaan. Mensen denken na over hoe ze ergens kunnen komen, niet over wat er mis is.

De volgorde:

1. Waar wil je naartoe? (ideaal)
2. Wat werkt al? (positieve ervaring)
3. Wat staat in de weg? (uitdaging)

In plaats van:

1. Wat is er mis? (probleem)
2. Hoe lossen we dat op? (reparatie)

Dit zijn allemaal ontwerpkeuzes die je vooraf maakt. Maar hoe weet je of een specifieke vraag goed is?

Check je vragen

Een snelle test voor elke vraag die je stelt:

De simpele check:

”

Vraag ik om een mening of een ervaring?

Als het een mening is, herformuleer naar een ervaring.

Voorbeeld:

• ❌ "Wat vind je van de communicatie in het team?"
• ✅ "Kun je een moment beschrijven waarin je dacht: hier gaat iets mis?"

En als je hulp nodig hebt bij het ontwerpen van die vragen? Dan kun je AI inzetten.

De workshop-voorbereiding

Dit is hoe je AI kan gebruiken om de deelnemers-vragen te ontwerpen:

Ik bereid een workshop voor over [ONDERWERP].
Mijn doel is: [WAT IK WIL BEREIKEN]
De deelnemers zijn: [WIE & EN HUN ROLLEN]
Ontwerp 3-5 vragen die:
Concrete ervaringen oproepen, geen meningen
Elk een ander "puzzelstukje" opleveren
In een logische volgorde staan (van emotie naar analyse)
Per vraag:
De vraag zelf
Welk puzzelstukje dit oplevert
Waarom deze volgorde
Let op:
Vermijd "Wat vind je van..."
Gebruik "Beschrijf een moment waarin..."
Focus op geleefde ervaring, niet op abstracte reflectie

De spanning

Er is een keuze die je steeds opnieuw maakt: kan AI me helpen met de input die ik nu heb, of kan ik de vragen die ik aan mensen stel verbeteren?

Beide zijn legitiem. Maar wat ik merk: als de output niet is wat je hoopte, ligt het antwoord vaker bij de vragen dan bij de prompt.

Concreet:

• Krijg je abstracties terug? Check of je om ervaringen vraagt, niet om meningen.
• Mist er samenhang? Check of je de puzzelstukjes hebt geïdentificeerd.
• Voelt het oppervlakkig? Check of de volgorde klopt: ervaring eerst, analyse later.

Veilige uitgangspunten

• Vraag ik om ervaringen, niet om meningen?
• Heb ik de puzzelstukjes geïdentificeerd?
• Is de volgorde van emotie naar analyse?
• Heb ik de input-ervaring ontworpen voordat ik aan AI dacht?

Bereik mensen waar ze zijn

De input-ervaring begint niet bij de workshop-vraag. Het begint bij de uitnodiging.

In Doesburg leerde de regiegroep dat standaard communicatie (e-mail, websites, flyers) niet altijd werkt als je mensen wilt bereiken in hun eigen leefwereld. Je moet communiceren op de plek en wijze die past bij de doelgroep. Floor de Ruiter, procesbegeleider en expert in bottom-up werken, wist dit uit ervaring:

”

"Uitnodigen moet je bloemenkwekers niet doen per e-mail... Je moet een appje sturen, want dat lezen ze op de trekker."

Dit is niet alleen een kanaalkeuze. Het is een breder patroon: in de moskee aanwezig zijn in plaats van een brief sturen. Teksten schrijven op groep 8 niveau, niet omdat mensen dom zijn, maar omdat het helder moet zijn. De regiegroep in Doesburg is uiteindelijk ook daadwerkelijk mensen individueel gaan uitnodigen voor een belangrijke sessie.

De les voor "prompt de mensen eerst": als je mensen benadert via een kanaal dat niet van hen is, bereik je ze niet. De vraag "hoe ontwerp ik de input-ervaring?" begint eerder dan je denkt.

Filosofische verdieping

Facilitatie boven prompting

Dit principe gaat dieper dan techniek. Het gaat eigenlijk over de vraag: waar ontstaat waarde?

De neiging is om AI als de waarde-bron te zien. "AI analyseert", "AI vindt patronen", "AI genereert inzichten". Maar AI werkt met wat je het geeft.

De echte waarde-creatie zit in de menselijke ervaring. In wat mensen delen, hoe ze het delen, welke verhalen naar boven komen. AI kan dat versterken, organiseren, verbinden, maar het kan het niet creëren.

Daarom: prompt de mensen eerst.

Het meta-inzicht: soms moet je ook even als een computer nadenken. Wat heb ik nodig om hier te komen? Welke basisblokjes heb ik daarvoor nodig? Dat is vanuit het doel terug ontwerpen. Niet beginnen bij de tools, maar bij het doel. Niet beginnen bij AI, maar bij mensen.